انواع تابلو برق صنعتی و راهنمای انتخاب آن‌ها

اولین معیار، ولتاژ نامی شبکه و سطح عایقی تجهیزات است. در پروژه‌های صنعتی، تابلوهای فشار ضعیف و فشار متوسط کاربرد گسترده‌ای دارند و الزامات طراحی و آزمون آن‌ها یکسان نیست.

• تابلو فشار ضعیف (LV): برای مدارهایی با ولتاژ نامی حداکثر ۱۰۰۰ ولت متناوب؛ از جمله توزیع اصلی و فرعی و کنترل موتور.
• تابلو فشار متوسط (MV): در بسیاری از شبکه‌های توزیع صنعتی در محدوده حدود ۱ تا ۳۶ کیلوولت به کار می‌رود؛ مانند پست‌های توزیع و ورودی‌های فشار متوسط.
• تجهیزات ولتاژ بالاتر: طراحی آن‌ها تابع مشخصات شبکه و استانداردهای متناسب با سطح ولتاژ است و نباید با تابلوهای فشار متوسط یکسان فرض شوند.

دو تابلو با ولتاژ یکسان ممکن است وظایف متفاوتی داشته باشند. انتخاب تجهیزات حفاظتی، تعداد فیدرها و روش کنترل باید با کارکرد واقعی تابلو هماهنگ باشد.

• تابلو توزیع اصلی (MDB) و توزیع فرعی (SDB): دریافت، حفاظت و توزیع انرژی بین مصرف‌کننده‌ها.
• تابلو مرکز کنترل موتور (MCC): راه‌اندازی، حفاظت و کنترل موتورهای صنعتی.
• تابلو بانک خازنی (PFC): جبران توان راکتیو و اصلاح ضریب توان بر اساس نیاز شبکه.
• تابلو کنترل و PLC: اجرای منطق کنترلی و ارتباط با تجهیزات و سامانه‌های اتوماسیون.
• تابلو انتقال منبع (ATS) و سنکرون‌سازی: مدیریت تغییر منبع تغذیه یا شرایط اتصال منابع، با طراحی متناسب با پروژه.
• تابلو مارشالینگ و BMS: تجمیع سیگنال‌ها یا کنترل و پایش سامانه‌های ساختمان و صنعت.

شیوه نصب و تعویض واحدهای عملکردی بر تعمیرپذیری و زمان توقف اثر می‌گذارد. این دسته‌بندی مستقل از سطح ولتاژ و وظیفه تابلو است.

• فیکس (Fixed): تجهیزات به‌صورت ثابت نصب می‌شوند؛ برای انتخاب اقتصادی و نگهداری برنامه‌ریزی‌شده می‌تواند مناسب باشد.
• کشویی (Withdrawable): واحدهای قابل برداشت، در صورت طراحی و اجرای صحیح، دسترسی و تعویض فیدر را آسان‌تر می‌کنند؛ انجام تعمیرات همچنان تابع دستورالعمل ایمنی و شرایط بی‌برقی است.
• مدولار (Modular): تقسیم سیستم به واحدهای قابل توسعه و پیکربندی مجدد؛ جزئیات به طراحی سازنده وابسته است.

تابلوهای دیواری و ایستاده می‌توانند برای فضای داخلی یا بیرونی طراحی شوند. درجه حفاظت IP فقط میزان حفاظت محفظه در برابر ورود اجسام و آب را بیان می‌کند؛ دما، رطوبت، خوردگی، تهویه و دسترسی تعمیراتی نیز باید جداگانه بررسی شوند.

• تابلو دیواری: مناسب مدارهای محدودتر، با در نظر گرفتن وزن تجهیزات و محدودیت فضای نصب.
• تابلو ایستاده: برای فیدرهای بیشتر، جریان‌های بالاتر یا تجهیزات حجیم‌تر، بسته به طراحی پروژه.
• تابلو فضای باز: نیازمند بررسی IP، خوردگی، تابش خورشید، نوسان دما و روش دفع حرارت است.

برای تابلوهای فشار ضعیف، مجموعه IEC 61439 و برای بسیاری از تجهیزات کلیدزنی فشار متوسط محصور در فلز، IEC 62271-200 از مراجع فنی رایج هستند. انطباق با استاندارد باید با طراحی، آزمون‌های مربوط و مدارک قابل بررسی پشتیبانی شود؛ صرف نام بردن از استاندارد یا عبارت «تایپ تست» اثبات‌کننده دریافت گواهی مستقل نیست.

• ولتاژ و جریان نامی و ظرفیت تحمل اتصال کوتاه باید با محاسبات و مشخصات شبکه تطابق داشته باشد.
• نقشه تک‌خطی، فهرست تجهیزات، مشخصات باسبار و مدارک آزمون مربوط را از سازنده بخواهید.
• درجه IP، شیوه تفکیک داخلی، تهویه و الزامات بهره‌برداری را در اسناد فنی پروژه مشخص کنید.

انتخاب صحیح فقط بر اساس نام تابلو یا ظرفیت جریان انجام نمی‌شود. ابتدا الزامات پروژه تدوین و سپس پیشنهاد فنی سازندگان با همان معیارها مقایسه شود.

• ولتاژ شبکه، فرکانس، جریان بار و جریان اتصال کوتاه احتمالی را مشخص کنید.
• نوع بارها، تعداد فیدرهای ورودی و خروجی، روش کنترل و حفاظت موردنیاز را تعیین کنید.
• شرایط محیطی، ابعاد محل نصب و مسیرهای دسترسی برای کابل‌کشی و سرویس را بررسی کنید.
• در صورت اهمیت تداوم سرویس، مزایا و محدودیت‌های ساختار فیکس و کشویی را ارزیابی کنید.
• امکان توسعه آینده، تأمین قطعات یدکی و برنامه نگهداری را در نظر بگیرید.
• از سازنده بخواهید مشخصات، نقشه‌ها و مستندات آزمون متناسب با پروژه را ارائه کند.